Głównym celem projektu jest wzmocnienie funkcjonowania systemu ochrony zdrowia pracujących oraz opracowanie i wdrożenie programu profilaktycznego ukierunkowanego na redukcję wystąpienia chorób zawodowych skóry.
Cele szczegółowe projektu
- Identyfikacja najważniejszych zawodowych czynników o działaniu alergizującym i drażniącym skórę;
- Podniesienie świadomości zdrowotnej pracujących i wypracowanie odpowiednich zachowań prozdrowotnych w miejscu pracy;
- Podniesienie kwalifikacji lekarzy oraz pracowników Stacji Sanitarno-Epidemiologicznych w zakresie diagnozowania, rozpoznawania i orzekania o chorobach zawodowych skóry.
Skóra jako narząd spełnia ważne funkcje dla całego ustroju. Utrzymuje równowagę między środowiskiem zewnętrznym i wewnętrznym człowieka. Jednakże ochrona organizmu przed egzogennymi czynnikami mechanicznymi, fizycznymi, chemicznymi i mikrobiologicznymi wydaje się być jej najważniejszym zadaniem.
Związki chemiczne obecne w środowisku zawodowym mogą uszkadzać skórę w dwojaki sposób: pierwotnie, powodując powstanie zmian patologicznych tylko w skórze, lub wtórnie, wywołując zmiany wielonarządowe z towarzyszącymi objawami skórnymi.
Do najczęstszych chorób dermatologicznych spowodowanych kontaktem z preparatami chemicznymi należą: kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia i kontaktowe alergiczne zapalenie skóry. Kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia może być wynikiem krótkotrwałej ekspozycji na czynniki wykazujące silne właściwości toksyczne lub długotrwałej na tzw. łagodne podrażniacze.
Do najczęściej występujących czynników drażniących należą: roztwory zasad i kwasów, rozpuszczalniki organiczne, detergenty, produkty spożywcze, środki odkażające, woda. W typowych przypadkach występuje rumień o nasileniu od blado- do ciemnoczerwonego, któremu mogą towarzyszyć pęcherze oraz nadżerki i owrzodzenia częściowo pokryte strupami. W przypadkach przewlekłych dochodzi do lichenifikacji skóry i powstania bolesnych rozpadlin.
Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry wywoływane jest prostymi związkami chemicznymi o masie ok. 500 daltonów wykazującymi właściwości uczulające. Najczęściej alergizują metale (nikiel, kobalt, chrom, pallad, rtęć), substancje zapachowe, środki konserwujące, składowe gumy. Klinicznie choroba ta charakteryzuje się obecnością ognisk rumieniowo- obrzękowych w obrębie których powstają grudki wysiękowe przekształcające się w pęcherzyki wypełnione treścią surowiczą. W wyprysku zawodowym zmiany skórne lokalizują się głównie na powierzchniach grzbietowych rąk i przedramionach co u wielu osób znacznie ogranicza aktywność zawodową. W Stanach Zjednoczonych wskaźnik zapadalności na choroby zawodowe skóry (ilość zachorowań/100 000 zatrudnionych) wynosi 67,0 natomiast w Polsce 1,3. Ta rażąca dysproporcja wynika między innymi z niewystarczającej wiedzy i umiejętności lekarzy oraz pracowników inspekcji sanitarnych w zakresie diagnozowania, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych skóry a nie z faktycznego braku występowania tych schorzeń w Polsce. Obrazuje ona również niski poziom świadomości zdrowotnej wśród populacji czynnej zawodowo. W krajach Europy Zachodniej najwięcej chorób zawodowych skóry rozpoznaje się u fryzjerów, piekarzy, kucharzy, kamieniarzy, pracowników przemysłu metalowego, sprzątaczy, zatrudnionych w budownictwie i ochronie zdrowia.
W Polsce w 2006 roku rozpoznano ogółem tylko 128 przypadków zawodowych dermatoz z czego w całym sektorze usług zaledwie 8 przypadków.
Dla przykładu w Wielkiej Brytanii odnotowuje się rocznie tylko u fryzjerów ok. 150 nowych przypadków zawodowych dermatoz.
W Bawarii wskaźnik zapadalności w tej grupie zawodowej (ilość przypadków na 10 000 zatrudnionych) na alergiczne kontaktowe zapalenie skóry wynosi 67,2 na kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia 46,9.
Przytoczone dane ewidentnie wskazują na potrzebę podjęcia działań wspierających służby medycyny pracy, lekarzy dermatologów, alergologów w zakresie diagnozowania i rozpoznawania chorób zawodowych skóry. Konieczna jest również poprawa świadomość pracowników na temat zagrożeń zdrowotnych wynikających z narażeń zawodowych oraz kształtowanie odpowiednich zachowań prozdrowotnych.
Wymienione zagadnienia są kluczem do wzmocnienia kapitału ludzkiego w poszczególnych grupach zawodowych.
Opracowany program profilaktyczny adresowany będzie przede wszystkim do grup zawodowych o największym ryzyku powstania zawodowych dermatoz. Doświadczenia badaczy niemieckich, duńskich i holenderskich wskazują, iż wdrożenie programów prewencyjnych adresowanych do grup zwiększonego ryzyka, a w szczególności osób młodych rozpoczynających pracę w określonych narażeniach w istotny sposób ogranicza ilość chorób skóry wywołanych warunkami pracy. Fakt ten napawa optymizmem i zachęca do owocnej współpracy.